Khi nhắc đến món cơm ở khu Chợ Cũ nổi tiếng một thời ở Sài Gòn thì người ta sẽ liên tưởng ngay đến món cơm thố. Tuy hiện nay nó đã không còn quá xa lạ gì đối với người dân Việt Nam nhưng vẫn còn một số người cảm thấy khá lạ lẫm và tò mò về món ăn này. Vậy cơm thố là gì? Món ăn này có những nét đặc trưng nào mà khiến cho người dân ở Sài Gòn lưu luyến như vậy? Để giải đáp được những thắc mắc này, chúng ta hãy cùng tìm hiểu rõ hơn về món cơm thố qua bài viết dưới đây nhé.
Cơm thố là gì? Cơm thố là một trong những món ăn do người Hoa gốc Quảng Đông đem đến Việt Nam và bày bán tại khu chợ Cũ nổi tiếng ở Sài Gòn ngày xưa. Tên của món ăn này được đặt dựa theo cách chế biến thông qua việc hấp cách thủy gạo trong một thố cơm nhỏ. Cơm thố sẽ được hấp cùng với chút muối, dầu oliu, nước dừa, lá nếp trong một chiếc nồi hấp nhiều tầng và nó được ăn kèm với các loại thức ăn như rau, thịt, cá, tôm, cua…
Cơm thố là gì?
Cơm thố là gì? Cơm thố là phương pháp làm chín gạo nằm trong một cái thố nhỏ bằng cách hấp cách thủy (chưng cách thủy). Mỗi một thố cơm sẽ có kích thước tương đương với một cái bát cơm nhỏ mà chúng ta thường hay dùng trong mỗi bữa ăn hằng ngày. Khi chế biến, cơm thố sẽ được hấp cách thủy bằng nồi hấp nhiều tầng để giữ cơm luôn được nóng cùng với chút muối, nước dừa, dầu oliu và lá nếp. Món cơm này sẽ được ăn chung với các loại thức ăn khác nhau như tôm, cua, thịt, cá, rau củ….
Cơm thố vốn là món ăn của người Hoa và nó đã có mặt tại Sài Gòn vào thập niên 30 – 40 của thế kỷ trước. Nếu theo tiếng Hoa thì nó còn được gọi với cái tên khác là “chung phàn”. Trong đó, “chung” ở đây có nghĩa là thố, còn “phàn” ở đây có nghĩa là cơm. Vì vậy, khi bạn bước vào một quán ăn nào đó của người Hoa mà trên thực đơn có ghi“chung phàn” thì đó chính là món cơm thố mà nhiều người Việt Nam yêu thích.
Có thể thấy, điểm khác biệt chính giữa món cơm thông thường với món cơm thố đó là cách chế biến và làm chín gạo. Do cơm thố được chế biến dựa theo truyền thống của một số dân tộc người Hoa nên nó được đánh giá là khá cầu kỳ. Thế nhưng, nếu bạn đã từng nếm qua món cơm này rồi thì sẽ khó lòng mà quên được hương vị độc lạ ấy. Chính vì vậy mà nó đã trở thành một món ăn gây thương nhớ với những người đã từng thưởng thức qua, nhất là đối với người dân ở Sài Thành.
Nguồn gốc của món cơm thố
Theo như kể lại thì món cơm thố có nguồn gốc từ vùng Quảng Đông, Trung Quốc. Do số lượng người Hoa gốc Quảng Đông du nhập vào Việt Nam ngày càng đông nên món cơm thố cũng đã được đem vào và bày bán tại khu Chợ Cũ trong Sài Gòn vào những thập niên 30 – 40 của thế kỷ trước. Nhưng đến những năm thập niên 70 của thế kỷ 20 thì món ăn này mới thực sự phổ biến tại Sài Gòn.
Tuy nhiên, nơi xuất hiện chính xác nhất của cơm thố ở Sài Gòn đó chính là khu Chợ Lớn hay còn gọi là Chợ Bến thành cũ. Vào năm 1858, Pháp đã tiến đánh thành Gia định khiến cho thành phố và chợ Bến Thành bị tiêu hủy nghiêm trọng. Đến năm 1860, sau khi bình định xong Gia Định thì Pháp đã cho xây lại chợ bến Thành ở địa điểm cũ.
Sau đó, năm 1887 thì Pháp cho sáp nhập hai con đường lại làm một là đại lộ Charner (nay gọi là Nguyễn Huệ) và điều này đã giúp cho khu chợ Bến Thành trở nên đông đúc hơn rất nhiều. Đặc biệt là sự tập trung và giao lưu giữa người Hoa, người Ấn, người Pháp.
Đến năm 1912 do khu chợ quá cũ kỹ nên Pháp đã dời sang một địa điểm khác gần ga xe lửa Mỹ Tho (bến xe Sài Gòn) để xây dựng một khu chợ mới lớn hơn đó chính là chợ Bến thành ngày nay. Hiện tại thì khu chợ cũ người ta vẫn gọi bằng cái tên “Chợ cũ” và món cơm thố tại đây vẫn là một món ăn khiến người Sài Gòn lưu luyến mãi không thôi.
Những nét đặc trưng tạo nên món cơm thố trứ danh Sài Gòn
Tuy món cơm thố hiện nay đã có mặt khắp các tỉnh thành ở nước ta nhưng những điểm đặc trưng về cách chế biến thì vẫn được giữ nguyên. Điều này giúp đảm bảo hương vị gốc của người Hoa vẫn giữ được trọn vẹn. Sau đây là những điều tạo nên nét tinh túy của gạo cho cơm thố trứ danh Sài Gòn:
Thố hấp cơm
Đúng như tên gọi, để làm ra món cơm thố thì chúng ta sẽ dùng đến những chiếc thố để hấp cơm. Thông thường, thố được làm bằng sành, sứ với nhiều kích cỡ và kiểu dáng khác nhau. Điều này giúp cho thố giữ nóng lâu hơn và khi hấp lại lúc nguội cũng không bị khô. Ngoài ra, thố cũng có nhiều dạng như thố có quai, thố không quai, thố có nắp, thố không nắp…
Nồi và xửng hấp cơm
Gạo và nước sẽ được để trong từng thố cơm. Người nấu sẽ đặt từng thố cơm vào trong xửng hấp để tiến hành hấp cách thủy. Thông thường người ta sẽ dùng xửng hấp lớn loại 2 đến 3 tầng, được đan lát bằng tre và có thiết kế nhiều lỗ để thoát hơi nước.
Loại xửng mà họ dùng thường có chỗ để nước và tiếp thêm nước nóng mà không cần phải mở nắp ra hay di dời các tầng làm ảnh hưởng đến chất lượng của cơm. Còn các thố cơm khi đặt trong xửng sẽ được sắp gọn gàng và hơi thưa ra để hơi nước có thể bốc lên đến tầng trên cùng.
Gạo nấu cơm thố
Gạo là một trong những nguyên liệu quan trọng khi nấu cơm thố. Để nấu được cơm thố ngon thì người ta dùng các loại gạo đặc biệt như gạo Sóc nâu, gạo nàng hương Chợ Đào hay gạo hạt dài,… Bởi những loại gạo này vừa thơm, vừa dẻo, khi chín nó sẽ có màu trắng mang tính thẩm mỹ và cực kỳ hấp dẫn.
Trước khi nấu cơm thì người ta sẽ vo gạo với nước cho sạch để loại bỏ bụi bẩn và không nên vo quá mạnh tay hay quá nhiều lần vì sẽ làm ảnh hưởng đến chất dinh dưỡng ở màng bột gạo. Sau khi vo gạo xong thì sẽ cho vào từng thố và châm thêm nước vào. Tuy nhiên, lượng nước cho vào trong thố sẽ tùy vào loại gạo và chỉ châm nước đúng 1 lần duy nhất, không cần phải cho thêm nước vào trong khi hấp.
Việc nấu cơm thố có ngon hay không sẽ tùy vào tay nghề và kinh nghiệm của người đầu bếp. Họ biết lúc nào cơm sẽ chín và sắp xếp các thố trong mỗi xửng sao cho cơm luôn giữ được độ nóng nhất định để phục vụ khách.
Có thể thấy việc hấp cơm này theo lý thuyết thì dễ nhưng khi nấu thì lại không hề đơn giản tý nào và nó còn phụ thuộc tay nghề của người đầu bếp. Do cơm thố được nấu chín bằng hấp cách thủy nên lúc ăn vẫn sẽ giữ lại được hương thơm của gạo và vị ngọt trong từng hạt cơm. Vì vậy, đây chính là một trong những ưu điểm vượt trội của cơm thố so với những cách nấu cơm thông thường.
Qua bài viết trên chắc bạn cũng đã giải đáp được thắc mắc về cơm thố là gì và những nét đặc trưng của món ăn này rồi phải không nào? Mong rằng những thông tin mà mình chia sẻ sẽ giúp bạn có thêm những kiến thức hữu ích về món cơm thố trong văn hóa ẩm thực của người Việt Nam nhé.
